FEATURE:

Arabica, Robusta, Liberica

alang sa mga mangapehay

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)—Gawas sa isug nga kape nga nailhan na nga gikan sa matang nga Robusta ug sa humot, medyo tam-is is timplado nga kape nga nagdala sa kahumot sa mga prutas sa Arabica, ania diay usab sa Bohol ang ikatulo nga matang sa komersyal nga kape, nga mahimong maghatag og maayong kaugmaon sa mga mag-uuma nga Bol-anon.

Gipailaila pagbalik pinaagi sa labing una nga Bohol Liberica Coffee Festival and Brewers Cup ’26, nga gipasiugdahan sa Amoguis Coffee Estates didto sa ACE Farms sa San Roque, Mabini.

Kining matang sa kape nga nailhan nga Liberica o kape Barako, nasukip sa tulo ka mga labing inila nga kape sa tibuok kalibutan, ug dinhi sa Bohol, may daku nga ikatampo isip tanom nga ania sa usa ka geopark, dili halayo sa mga geosites sa Alicia.

Kape nga nagagikan sa Liberia ug gipasanay dinhi sa panahon sa pagsakop sa mga langyaw niadtong siglo 18, ang Liberica nakapamatuod nga mabuhi dinhi sa timog silangang Asya ug mas nakasugakod sa hulga sa sakit nga mingpapuo sa daghang kapehan sa nasud pila ka tuig na ang minglabay.

Sa gibanaban nga 120 ka matang sa tanum nga kape, kining tulo ang nag-angkon sa halos 100% sa mga estante nga gidisplayhan sa mga kape nga giiliw.

Ang Arabica nga sagad maoy labing daghan nga makit-an, milangkob sa halos 60% sa mga halin, samtang dul-an sa 40% usab ang giangkon sa mas isug nga Robusta. Halos 1 ka porsyento kapin usab nag giangkon nga bahin sa Liberica.

Unsa ang Liberica, Robusta ug Arabica?

Sama sa Arabica ug Robusta, ang Liberica usa ka matang sa kape, bisan kon dili kini ingon ka sikat.

Kon ang Robusta, sama sa iyang ngalan, mas lig-on, mas molipang kini sa ubos nga lugar ug mas sayun pasanayon, ang Liberica mas mo-ayon sa medyo taas nga elebasyon, ampay sa init ug uwan, samtang ang Arabica, nagkinahanglan og maayong pag-amoma, ug mas mabuhi sa kabukiran nga habug na ang elebasyon.

Apan sa pagsulod sa Liberica sa nasud, nadungan niini ang nasinati nga sakit sa kepe nga halos mingpuo sa mga Arabica ug daghan nga kape sa mga lugar nga natamnan og Robusta.

Apan napamatud-an sa Liberica nga kaya niini molahutay sa sakit, hinungdan nga migbalhin ang kasagaran nga tigpangtanum ngadto sa Liberica, nga sa wala madugay, na-igo usab sa sakit.

Karon, unsa may kalainan sa tulo ka mga matang sa linsok sa kape nga gihisgutan?

Ang Arabica mas gipili sa kadaghanan tungod sa hamugaway nga timpla niini nga nagsugyot sa nagkadaiyang lami ug kahumot, gikan sa kahumot sa mga buwak, mga prutas, ug bunga sa mga tanum nga anaa sa palibot sa kapehan. Hinuon, may timailhan kini sa dyutay nga kaaslum, kon itandi sa uban nga kape.

Ang Robusta, sa laing bahin, mas kuwang sa tam-is, ngadto sa pait nga makatagbaw sa gipanghidlaw sa kape, ug gani tungod niini, gawas sa dyutay nga timailhan sa baho sa mani ug cacao, mas dili masimhot ang mga sugyot nga kahumot nga anaa masimhot kasagaran sa sa Arabica. Tungod niini, ang Robusta maoy gigamit alang sa mga espresso, ug mga sagolsagol nga kape, apil na niini ang material nga gigamit sa instant coffee.

Ang Liberica, mas dagko ang liso kay sa Robista ug Arabica ug mas molayog kay sa duha nga nahauna.

Sa iyang lami, tungod sa kadagkoon sa iyang liso, mas daghan kini og katam-ison sa mga prutas nga naa sa iyang palibot, kahumot nga mas matagamtam kon maayohon pagsangag.

Niini, daghan nag nagtuo nga kon itandi sa Arabica, pildihon ang Liberica, apan mas humot usab kini ug mas sayun tagamtamon kon itandi sa pait nga Robusta.

Mao nga sa mga manginomay og kape nga nangitag medyo gaan sa bubunlan, ang Liberica nga Karin nia na sa Bohol ang pwede nga kapilian. (PIABohol)

LIBERICA SA MABINI. Gipailaila pagbalik dinhi sa Bohol ang Liberica o Kapeng Barako, ang kape nga anaa sa tungatunga s aka-isug sa Robusta ug sa ka tam-is-aslum sa Arabica, nga karon gipasulod na sa commercial markets sa Bohol gikan sa plantasyon sa San Roque (Cabulao), Mabini. (PIABohol/Blair Panong foto)