BEMO mi-angkon: kuwang 

pagpakatap sa kasayuran 

Rey Anthony H. Chiu 

TAGBILARAN CITY, Bohol, Pebrero 24, 2012 (PIA) – Giangkon sa usa ka tinugyanan sa buhatan sa Kapitolyo nga nagbantay sa kalikopan nga may dakong suliran sa pagpakatap sa kasayuran ilabi na sa pagsumbong sa katawhan sa namatikdang mga salaod kalabut sa pag-abuso ug pagkadaut sa kinaiyahan. 

SI Leonilo Lafuente, hepe sa Bohol Environment Management Office (BEMO) subo nga mibutyag nga kon nasayud pa lamang ang katawhan sa amihanang silangang Bohol sa ilang katungdanan sa pagbantay sa kalikopan, hayan dili na maglisud ang kagamhanan sa pagtumbok sa sad-an niadtong gikatahong oil-spill. 

Kahinumduman nga gisugyot na sa usa ka bahan nga nag-himog pagimbestiga sa oil-spill didto sa mga isla sa Bien Unido ang pagbukas sa P50 mil nga ganti alang sa makatumbok kinsa ang sad-an sa pagyabo sa ginamit nga lana sa makina didto sa kadagatan duol sa Bilangbilangan Dako, lungsod sa Bien Unido. 

Kini usab human mikapat na sa kapin sa usa ka kilometro ang lana nga gikahadlokang maoy mopatay sa mga tinanum nga bakhaw ug katunggan sa mga hunasan didtong dapita. 

Segun sa bahan nga mi-himog imbestigasyon, walay si bisan kinsa sa mga taga-didto ang positibo gayud nga makatumbok sa unang gipasanginlang MV Elizabeth nga mao gayuy sad-an. 

Segun sa imbestigasyon sa kapolisan sa Bien Unido, daghang mga mananagat ang misulti nga ang nahisgutang barko lamang ang mi-agi sa natumbok nga lugar niadtong Enero 6. 

Namatikdan ang pagkatap sa oil spill niadtong Enero 7 apan milanat pag duol sa usa ka buwan una kini nga taho napaabot sa mga tinugyanan sa BEMO. 

Uban sa pagtumbok niining kamatuoran, gilibkas ni Lafuente nga nagmahay siya ngano nga wala gilayon mapasupot ang taho nagdto sa BEMO ug sa Buhatan sa Gobernador aron unta mapakgang pa ang pagkatap sa lana nga mopatay sa mga gasang, tanum og mga kinhason nga mapunit sa mga lapyahan. 

Dala ning kasayuran, midugang si Lafuente sa pag-ingon nga maghimo ug usa ka hiniusang kampanya alang sa kasayran ang Bohol Coastal Resource Management Task Force aron ipasabot sa katawhan ang kritikal nga pagtaho gilayon sa bisan unsang hitabo sa kalikopan nagdto sa mga tinugyanan sa lalawigan. (30)

==========

Inantigong engineering, coir 

Ug vetiver solbad sa Lilo-an 

Rey Anthony Chiu 

TAGBILARAN CITY, Bohol, February 25, 2012 (PIA) – Inantigo nga paggamit sa katakus sa engineering ug inabagan sa duha ka natural nga element sa kalibutan maoy gilaumang makasolbad sa suliran sa nagpangalaka nga pangpang sa Lilo-an Cortes. 

Matud sa mga tinugyanan sa Department of Public Works and Highways, tukmang engineering works sama sa bench terracing o ang inanay nga pagkibhang sa pangpang hangtud nga makuha na ang hinayhayon nga dili na makapahimog pagdahile sa yuta maoy labing una nga solbad sa Lilo-an. 

Human niini, taklapan sa sinibit nga coco-coir o mga bonot ang nakabkab nga yuta nga gihimo-ag pag bench terrace. 

Sa pagkalig-on na niini, gitumbok sa DPWD nga ang pagpananum sa vetiver grass maoy mahitabo sa matag ang-ang sa gikibkiban nga pangpang. 

Ang vetiver, usa ka matang sa cogon nga epektibo nga pagpamugong sa pagkankan sa yuta. 

Segun sa mga tinubdan, ang vetiver mopakatat sa iyang gamut ngadto sa ilawom sa yuta taman sa 2 metros. 

Kahinumduman nga sa susamang buwan sa milabayng tuig, may pagdahile sa yuta sa nasudnong dalan sa Lilo-an Cortes, samtang nakit-an nga ang mga nanagkong kahoy nga nanurok sa pangpang ibabaw sa dalan maoy nagpabug-at sa yuta aron modahile sa panahong mahumokan. 

Una na usab nga gisugyot sa mga tinugyanan ang dinali-an nga pagpamul-ong sa mga dahon ug sanga sa mga kahoy didto aron ma-gaan ang ilang gibug-aton. 

Hinuon, isip tinaas nga solusyon, misugyot ang DPWN nga himo-an gayud ug corrective measures ang tuktok ra kayo nga slope sa pangpang. 

Human sa pipila ka buwan ug human ang nidahili nga pangpang natun-an sa mga geologists sa nasud, gisugyot ang bench terracing alang sa mga pangpang. (30)