Bohol nakatala og 2.52% nga underweight rate;

prov'l nutri council naghikyad sa 2026 action plan

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Ang Provincial Nutrition Council sa Bohol bag-o lang nagpatawag sa ilang 2nd quarter meeting sa syudad sa Tagbilaran, nga nagtigom sa mga representante gikan sa mga importanteng ahensya sa probinsiya aron pagpalig-on sa pagdumala sa nutrisyon, pagpalambo sa mga programa sa seguridad sa pagkaon, ug pagsiguro sa maayong resulta sa panglawas alang sa tanang Boholanos.

Si OIC-Provincial Health Officer ug Provincial Nutrition Action Officer nga si Dr. Fruserma Mary Uy maoy nangulo sa maong tigom ug namahayag nga ang maong tigom nagtakda sa direksyon alang sa pagpalig-on sa kolaborasyon sa mga miyembro nga ahensya sa pagtubag sa mga problema sa nutrisyon.

Si Nutritionist-Dietitian II nga si Ardin Abrea, RND, nagpresentar og mga update gikan sa 4th quarter 2025 meeting, nga naglangkob sa Provincial Nutrition Action Plan 2026–2028, nutrition surveillance pinaagi sa eOPT 2025 system, ug policy concerns sa local nutrition committees ug personnel.

Si Leon Parac Jr. sa Office of the Provincial Agriculturist nihisgot sa epekto sa El Niño ug sa krisis sa enerhiya sa agrikultura ug pangisda.

Naka-angkla sa Sagip Saka Act, o Republic Act 11321, siya miingon nga ang mga interbensyon naglakip sa crop protection, drought-resistant seeds, drip irrigation systems, organic fertilizers, ug cloud seeding operations.

Gituki usab sa konseho ang Rice Distribution Project ubos sa Assistance to Indigent Individuals or Families – Food Assistance program, nga nahiuyon sa Philippine Development Plan 2023–2028.

Ang proyekto nag-apod-apod og 10 ka kilo nga bugas sa tibuok 47 ka lungsod ug usa ka syudad sa Bohol, nga adunay tulo ka teams nga naglangkob sa tulo ka lungsod matag adlaw ug naglihok upat ka adlaw sa usa ka semana.

Ang Provincial Program Coordinator nga si Glenda Grafilo, RND, nipresentar sa nutrition surveillance data nga nagpakita sa ubos sa timbang nga prevalence sa Bohol sa 2.52% sa regional level niadtong 2025, uban sa stunting sa 5.62%, wasting sa 0.90%, ug overweight ug obesity sa 1.86%.

Ang Department of Education ug Department of Social Welfare and Development feeding programs, lakip ang 120 ka adlaw nga feeding program, padayon nga nagsuporta sa nutrition interventions sa tibuok probinsya.

Gihisgotan usab ang Salt Iodization Program, diin gipasiugda ang pagpalig-on sa Bantay Asin Task Force aron masiguro ang pagsunod sa Republic Act 8172. Ang mga sugyot naglakip sa pagkuha sa mga kagamitan sa pagsulay sa asin ug gipakusog nga pagmonitor.

Ang konseho nangandam usab alang sa 2026 Nutrition Month celebration ubos sa tema nga “Sa PPAN: Sama-sama sa Nutrisyon Sapat Para sa Lahat! Nutrisyon at Kalikasan, Ating Pangalagaan!” – paghatag og gibug-aton sa giambitan nga responsibilidad sa pagsiguro sa access sa luwas ug masustansya nga pagkaon.

Ang mga update sa Barangay Nutrition Scholars Program naglakip sa mga sugyot sa pagdugang sa honoraria ug pagpalapad sa pinansyal nga akses. 60% sa mga iskolar ang naka-enrol na sa mga sistema sa ATM pinaagi sa Land Bank of the Philippines.

Si Ivonne Vine Reyes, RND, mipresentar sa Monitoring and Evaluation sa Local Level Plan Implementation Protocol evaluation system ug gikinahanglang dokumentasyon sa LGU.

Ang mga ebalwasyon gitakda sa Mayo 11-15, uban sa LGU assessments sa Mayo 11–13 ug PNC evaluation sa Mayo 14–15 sa PHO Function Hall.

Ang tigum nagpamatuod pag-usab sa pag-ila sa Bohol isip Green Banner Awardee sa ikatulong sunodsunod nga tuig, ug naglakip sa mga report sa accomplishment sa ahensya ug mga update gikan sa DSWD sa supplementary feeding programs. (ECB/PIA7-Bohol)

Si OIC-Provincial Health Officer ug Provincial Nutrition Action Officer Dr. Fruserma Mary Uy atol sa 2nd quarter meeting sa Provincial Nutrition Council (PNC) niadtong Mayo 5, 2026, nagpasiugda nga ang maong tigom, ang una sa tuig, nagtakda sa direksyon alang sa pagpalig-on sa kolaborasyon sa mga miyembrong ahensya sa pagtubag sa mga problema sa nutrisyon sa lalawigan sa Bohol. (ECB/PIA7-Bohol)

Kada barangay makadawat og ₱200K,

paggamit sa LGU support fund gimando

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Gilusad ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. ang ‘Bawat Barangay Makikinabang’ welfare program niadtong Domingo, nga nagtumong sa pagsulbad sa dugay nang mga kabalaka bahin sa sayop nga paggamit sa Local Government Support Fund (LGSF).

Ang inisyatiba, nga gipadayag sa General Trias, Cavite, naghiusa sa hinabang sa bugas, mga scholarship, ug direktang alokasyon sa salapi ubos sa usa ka gambalay nga gilaraw aron mapausbaw ang transparency ug episyente.

Giila ni Marcos ang kasaysayan sa mga pondo sa LGSF nga wala kaayo gigamit o nasayop sa direksyon, nga misangpot sa sayop nga pagdumala sa miaging mga tuig.

Ubos sa programa, ang matag barangay makadawat og P200,000, diin ang katunga gigahin alang sa scholarship. Lima ka scholar matag barangay makadawat og P20,000 matag usa. Ang nahabilin nga mga pondo ipunting ngadto sa lokal nga kalamboan, diin ang mga probinsya, syudad, ug lungsod giila usab nga nakadawat sa ilawom sa balangkas sa programa. Kini nga pamaagi nagtumong sa pagtubag sa mga panginahanglanon sa edukasyon ug suporta sa lokal nga imprastraktura.

Gawas sa pinansyal nga tabang, ang programa naglakip sa pag-apod-apod sa bugas. Ang mga panimalay makadawat og 10 kilos nga bugas unom ka beses sa usa ka tuig, mga kausa matag duha ka bulan. Gihigot kini ni Marcos sa global nga pag-usab-usab sa presyo sa gasolina, nga nagpatin-aw nga ang pagtaas sa gasto sa lana kanunay nga mosangpot sa pagtaas sa presyo sa mga batakang palaliton.

Giila usab ni Marcos ang mga hagit sa LGSF, nga nag-ingon nga ang pondo wala gigamit sa husto ug gibalhin sa ubang lugar. Iyang gilaraw ang programa isip usa ka pagbalhin ngadto sa mas may tulobagon nga paggamit sa mga kahinguhaan sa gobyerno, nga nagpasiugda niini nga inisyatiba isip usa ka lakang padulong sa mas maayong pagdumala.

Ang programa sa ‘Bawat Barangay Makikinabang’ sa pagkakaron usa ka piloto, nga adunay mga plano nga sutaon ang kalampusan niini ug palapdan ang pondo sa 2027. (ECB/PIA7-Bohol)

Ang pag-anunsyo ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. kalabot sa ‘Bawat Barangay Makikinabang’ welfare program sa General Trias, Cavite diin iyang gipadayag nga ang administrasyon nagpadayon sa mga paningkamot aron mapagaan ang epekto sa inflation ug pagtaas sa presyo sa mga palaliton sa mga panimalay nga Pilipino. Matud pa niini nga ang gobyerno nagpabilin sa pasalig sa pagpangita og mga paagi aron mapagaan ang palas-anon sa mga pamilya samtang nagpalig-on sa mga istruktura sa lokal nga pagdumala. (PIA)

PCA nagpatukod planta sa

puti nga kopras sa Mabini

TAGBILARAN CITY Bohol (PIA)— Aron motaas pa ang kalidad sa kopras nga itumod sa Bohol ngadto sa gawas sa nasud, sa dili madugay, sugdan na sa usa ka kooperatiba sa Bohol ang pagproseso sa lubi nga mahimo nga puti nga kopras.

Kini maoy gibutyag ni Philippine Coconut Authority provincial manager Jovencio Felisilda, samtang ang kasamtangan nga pamaagi sa pagkopras sa mga Bol-anong mag-uuma, anaa pa gihapon sa pagdangka o pagluto niini pinaagi sa pagpaaso sa landahan, o sa direkta nga pagbuwad sa adlaw.

Matud ni Felisilda, ang pagdangka ug ang pagbuwad sa gilugi nga lubi, magbutang sa koprasonon sa dili kontrolado nga environment, dili permi ang init, ug ang resulta, ang kopras mahimong brown, kuwang sa pagkaluto ug usahay usab iabut sa kapan-os.

Ang kopras, gibaligya sa gawas sa nasud alang sa pagkuha sa edible oil, sapaw o dessicated coconut, ug nga bio additives sama sa ibutang sa sabon.

Sa dili tataw nga pamaagi sa pagluto sa kopras, maoy kasagaran hinungdan nga ang kopras, tubuan sa kemikal nga makahilo ug maka-ingon sa kanser.

Ang dili maayo nga kalidad nga kopras maoy hinungdan nga dili makakuha ang mga mangoprasay sa tukma nga presyo, samtang daghan usab sa kopras nga dili makapasar sa international standard alang sa food grade processes.

Ug kay ang PCA maoy direktang natahasan sa pagpahibalik sa kalagsik sa industriya sa pagpanglubihan, gitutokan karon ang pasilidad nga makaproseso sa 5,000 ka lubi matag adlaw, aron himoon nga puti nga kopras.

Ang Aguipo Coconut Farmers Multi Purpose Cooperative, mingsaad nga kon makahunat na ang ilang planta, makapagawas na ang Bohol sa de kalidad nga puti nga kopras nga maoy kuhaan sa limpyo, walay baho ug maayong kalidad sa mga giproseso nga food grade nga mga produkto gikan sa lubi.

Niini usab nga panahon, mahimo nga ang mga mag-uuma sa lubi, dili na kinahanglang maghago pa, kay pwede na nga mabaligya ang tibuok lubi, sa mas maayong presyo aron makalahutay sa pagpadagan ang planta. (PIAbohol)

KOPRAS NGA RESECADA. Mas maayo nga pagkaluto tungod kay kontrolado ang kainit, ang puti nga kopras giila nga primera klase nga kopras nga magtanyag sa mas maayong presyo ug ang edible oil nga makuha niini, segurado kay walay amag, dili maka-ingon sa sakit sa lawas o makahilo. Ang planta sa puti nga kopras, matud sa PCA, anaa sa Aguipo Mabini, Bohol. (PIAbohol)

NIA: unta ihatag na ang humay

Igtatagud para sayo makatanum

TAGBILARAN CITY Bohol (PIA)— Gihangyo sa mga tinugyanan sa National Irrigation Administration (NIA) sa Region 7 ang Department of Agriculture ug ang Buhatag sa Provincial Agriculturist, nga kon mahimo, ipasayo og pagpang-apud-apod ang mga liso nga igtatagud, kay aron mas makalikay sa posible nga El Nino, mas sayu ang pagbuhi sa tubig sa mga irigasyon karon.

Kini ang panawagan sa mga opisyales sa NIA Bohol Cebu Siquijor Irrigation Management Systems ug mismo sa NIA Bohol Integrated Irrigation System, taliwala sa hulga sa gikahadlokan nga El Nino.

Nagdumala sa duha ka labing dagkong irrigation systems dinhi sa Bohol, ang NIA mipasabut hinuon nga may igo pa nga tubig nga ikapasanap sa dul-an sa 6,000 ektaryas nga basakan nga giserbisyohan sa Malinao Dam ug sa Bayongan Dams alang karong tingtanum.

Ang Malinao Dam ug ang Bayongan Dam, gisumpay, ug ang tubig sa Malinao, mahimong ipaagas ngadto sa mas daku og kapasidad nga reservoir sa Bayongan, diin mahimo pa ang dam sa San Miguel makasuplay sa patubig sa duha ka tamnanan, matud sa NIA.

Ang Malinao Dam usab, nagpatibawas na sa iyang mga maintenance activities, ug sugod sa Mayor 18, ipabuhagay na niini ang tubig, igo usab nga makasugod na ang mga irrigation associations sa pagtrabaho sa basakan aron matamnan na dayon samtang wala pa ang gikahadlokan nga taas nga lanat sa init nga panahon.

Matud sa PAG-ASA bohol pinaagi ni Engr Leonardo Samar, gipagawas na sa state weather bureau ang El Nino Alert, ug segun pa sa mga modelo nga gilantaw sa mga nagpaniid sa panahon, mosugod na ang huwaw mga may dyutay lamang nga tsansa sa uwan sa duha ka buwan gikan karon.

Ang huwaw nga giila nga El Nino, gitagna usab nga molanat pa ngadto sa unang mga buwan sa 2027, segun pa ni Samar.

Tungod niini, sa mga tigum sa NIA sa ilang mga irrigation associations, gipahibaw na nila ang pag-paagas sa tubig sa dams sugod sa Mayo 18, mao nga mas maayo nga anaa na sa mga mag-uuma ang igtatagud, aron makasugod nag pananum sa mas sayo nga bahin sa cropping season. (PIAbohol)

SAYOHON PAGPANANUM. Mipasalig ang mga tinugyanan sa NIA-7 nga may ikapatubig pa sa umaabut nga tingtanum, bisan pa nga ang mga gagmay nga water impounding systems sa Bohol possible nga maughan na. Niini, matud sa NIA, maayo unta masayo og hatag ang mga binhi-on ngadto sa mga mag-uuma aron makatagud usab og sayu. (PIAbohol)

LTO naglusad og mas dali, sayon ​​

nga portal sa pagtaho sa mga reklamo

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Ang Land Transportation Office (LTO) nilusad sa “I-Report Mo Kay LTO Chief,” usa ka direkta nga himan sa pagtaho nga naghatag sa publiko og dali ug sayon ​​nga paagi sa pagtaho sa mga reklamo, korapsyon, o uban pang mga sumbong.

Ang programa usab nagtumong sa paghatag sa publiko sa usa ka tin-aw ug accessible nga katin-awan sa mga palisiya sa ahensya, mga reporma, ug mga resulta sa operasyon.

Atol sa paglusad, si LTO Assistant Secretary Markus V. Lacanilao nagkanayon nga ang nasangpit nga inisyatiba kabahin sa nagpadayong mga reporma sa ahensya aron mapalig-on ang tulobagon ug mahimong mas bukas ang komunikasyon tali sa gobyerno ug publiko.

Bisan kinsang motorista o lungsoranon mahimong mosumite sa ilang report kalabot sa mga operasyon, serbisyo, o gawi sa LTO personnel, ingon man ang mga insidente sa road rage, delikado nga pag-drive, ug uban pang mga kalapasan nga makadaot sa kaluwasan sa kadalanan.

Ang nadawat nga mga taho moagi dayon sa gikinahanglang pag-verify aron masiguro nga ang matag reklamo maaksyonan subay sa kasamtangang mga palisiya, ang ahensya miingon.

Sa samang paagi, ang LTO nag-awhag sa publiko sa paggamit sa “I-Report Mo Kay LTO Chief” isip usa ka responsableng paagi sa pag-apil aron makatabang sa pagpadayon sa hapsay, luwas, ug episyente nga sistema sa transportasyon sa nasud. (ECB/PIA7-Bohol)

Ubos sa “I-Report Mo Kay LTO Chief,” mahimong moduso ang bisan kinsang motorista o katawhan sa ilang reklamo kalabot sa operasyon, serbisyo, o pamatasan sa mga kawani sa LTO, apil na ang mga insidente sa road rage, peligro nga pagmaneho, ug uban pang paglapas nga nagbutang sa peligro sa kaluwasan sa dalan. Ang mga madawat nga reklamo ipaubos dayon sa tukmang beripikasyon aron masiguro nga naaksyonan ang matag reklamo agig pagsunod sa gipatuman nga mga patakaran. (LTO/PIA)

Unsaon pag-navigate sa UPLIFT 

emergency response portal

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Uban sa opisyal nga paglusad sa Unified Package for Livelihoods, Industry, Food, and Transport (UPLIFT) microsite, ang administrasyon ni Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. mipaila sa usa ka streamline nga digital tool aron matabangan ang mga Pilipino nga maka-access sa tabang sa gobyerno ug real-time nga datos.

Ang UPLIFT microsite ma-access na karon sa uplift.gov.ph.

Ang microsite nagsilbi nga public-facing dashboard nga gitukod sa lima ka mahinungdanon nga mga haligi sa pagpangilabot sa gobyerno nga mao ang mosunod:

Una, ang ‘Saving Lives,’ nga nagsubay sa pagpauli ug pag-reintegrate sa kapin sa 8,000 ka Overseas Filipino Workers (OFWs).

Ikaduha, mao ang ‘Assisting Sectors in Need,’ nga naghatag og mga detalye sa tabang pinansyal alang sa kapin sa usa ka milyon nga mga trabahador sa transportasyon, lakip ang mga lugar sa pagbayad.

Ikatulo, mao ang 'Sufficient Fuel Supply,' nga nagmonitor sa nasudnong lebel sa imbentaryo sa gasolina, umaabot nga mga kargamento, ug gidugayon sa buffer stock.

Ikaupat, ang ‘Food Prices,’ nga nagtanyag sa rehiyonal nga pagmonitor sa presyo sa mga importanteng palaliton pinaagi sa datos gikan sa Department of Agriculture (DA) ug Department of Trade and Industry (DTI).

Ikalima, ang ‘Electricity Supply,’ nga nagpakita sa power situation outlook ug grid capacity nga gitaho sa National Grid Corporation of the Philippines (NGCP).

Ang plataporma gi-optimize alang sa mobile nga paggamit ug adunay usa ka "one-click" nga toggle aron ibalhin ang tibuok nga site tali sa English ug Filipino.

“Help for the Public,” naghatag og praktikal nga mga lakang sa pag-access sa mga programa sama sa Libreng Sakay, lakip ang mga piho nga ruta ug mga kinahanglanon sa pagsakay.

“Where the Money Goes," usa ka transparency tool nga nagpakita sa breakdown sa mga alokasyon sa budget ug aktuwal nga paggasto alang sa pagtubag sa krisis.

“Feedback Mechanism," usa ka direkta nga linya sa Public Assistance Desk sa Presidente alang sa mga lungsoranon nga magpaambit sa mga kabalaka o mga sugyot.

Kining inisyatiba usa ka hiniusang paningkamot nga naglambigit sa Department of Budget and Management (DBM), Office of the Executive Secretary, Department of Economy, Planning, and Development, ug Presidential Communications Office (PCO).

Ang site naglakip usab sa usa ka "PBBM in Action" feed, nga nagpakita sa mga pakigpulong ug on-the-ground nga mga update gikan ni Presidente Marcos Jr. aron ipakita ang aktibong executive engagement sa crisis mitigation. (ECB/PIA7-Bohol)

Gilusad sa Department of Budget and Management ang UPLIFT microsite aron mahimong bukas sa publiko ang tubag ug paningkamot sa gobyerno sa pagtabang sa mga Pilipino taliwala sa krisis sa Middle East. Alang sa saktong impormasyon sa mga lakang sa gobyerno, bisitaha ang https://uplift.gov.ph/. (ECB/PIA7-Bohol)

PCA: magpaturok, magtanum,

Manglubihan, may masapi na

TAGBILARAN CITY Bohol (PIA)—May masapi sa pagpaturok ug pagpatanum pa lamang og lubi, ug mas daku pa ang masapi kon ang gitanum, makapamunga na, kini maoy gipasalig sa Philippine Coconut Authority (PCA).

Gani, bayaran nila og tag P35 ang mag-uuma sa lubi nga makapaturok sa usa ka lubi diha sa nursery, lain pang P25 sa matag lubi nga tugkan nga makaabut og usa ka piye ang katas-on, samtang kon matanum na kini, bayran nay sab sa PCA ang mag-uuma sa P35 ang matag lubi nga natanum sa matag 8 ka metros ang interval.

Kini ang gibutyag ni PCA Bohol general manager Jovencio Felisilda, didto sa Kapihan sa PIA, samtang iyang gipadayag ang massive coconut plnating programa sa kagamhanan.

Matud niya, ang giprograma sa kagamhanan, mao nga makatanum og 100 milyon ka lubi sa pagtak-op sa 2028.

Ang tumong, aron makuha og balik sa Pilipinas ang status isip nag-unang coconut producer sa tibuok kalibutan, dugang ni Felisilda.

Nunot niini, bisan kon ang gitarget alangs a Bohol, 200 mil ka lubi human sa 2028, gipadayag ni Felisilda nga kaya sa Bohol abton ang 4 ka milyon ka lubi nga matanaum sa 2028.

Niini, ang PCA nagapadagan sa Participatory Coconut Planting Program diin ang mag-uuma mismo nga magtanum maoy magpaturok sa lubi nga mahimong kadtong matang nga molayug o kadtong dwarf nga gipadaghan na usab sa PCA.

Alang niining mga mag-uuma sa lubi nga buot mosalmot sa programa, angay nga mopahibaw sa PCA, aron katabangan, kaabagan sa mga kasayurang teknikal ug masugdan na ang documentation.

Gawas pa, himoan usab sa PCA ang mag-uuma u gang umahan nga gitamnan sa lubi sa monitoring and evaluation. (PIAbohol)

ARON MAS MASAPI PA. Gitun-an sa PCA karon ang mga lakang aron ang 70 porsyento nga masayang kon ang lubi igo lamang sa pagkopras, aron masulit ang kita sa mga mag-uuma sa lubi tungod sa ilang puhunan nga kahago, matud ni Jovencio Felisilda, manager sa PCA Bohol. (PIABohol)

Konsultasyon alang sa pagbuhi

Sa ABENA, gihimo didto sa DILG

TAGBILARAN CITY Bohol (PIA)— Human sa usa ka dekada, may timailhan na nga buhi-on pag-usab ang kahugpungan sa mga hepe sa mga nasudnong ahensya dinhi sa Bohol.

Kini human nagpatawag ang Department of Interior and Local Government Bohol pinaagi ni Provincial Director Johnjoan Mende sa usa ka consultative conference sa mga ahensya nga buot magpasakop sa gilaraw nga buhi-on nga Association of Bohol Executives of National Agencies (ABENA).

Didto sa konsultasyon, gipalapad sa DILG ang mga katuyuan nga naglakip sa mas dali nga koordinasyon, mas paspas nga pagpadagan sa mga programa ug ang pagtinabangay nagdto sa usa ka katuyuan: ang mag-alagad sa mga katawhan sa mga nagkadaiyang mandatos sa mga buhatan.

Ang ABENA us aka coordination ug collaborative body sa mga sakop nga nasudnong ahensya nga ania sa Bohol aronm mas mahiusa sa mga programa sa pag-ugmad, pagpangalagad ug pagsagubang sa mga hagit sama sa emergency response.

Pinaagi sa ABENA, mahimong ikatugma na ang mga nasudnong programa sa mga prayoridad sa lalawigan ug kalungsuran, magtinabangay sa lalawigan ug kalungsuran ilabi na sa pag-ambitay sa mga kasayuran, programa ug buhat pangkaugmaran.

Sa kasamtangan, nanawagan ang DILG, kinsa mao una ang mobarug nga pangulo hangtud nga makapili na sa mga bag-ong opisyales, ngadto sa mga ahensya nga makigsabot aron masukip sa membership, samtang gilaraw nga sa Hunyo, maghimo na sa labing unang opisyal nga tigum niini. (PIAbohol)

SINUGDANAN SA PAGHUGPONG. Gihimo sa DILG ang konsultasyon sa mga hepe sa mnga ahensya sa nasudnong kagamhanan aron hukman kon angay pa ba buhion ang ABENA. Sa maong lakang, mas mapadali, mas mahiusa ug mas makadaginot ang mga ahensya sa pagpatuman sa mga proyekyo tungod sa tinabangay. (PIAbohol)

Modernisasyon sa PAG-ASA maoy

Rason sa tugma nga pagbanabana

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)—Tungod sa pagpamoderno sa mga kahimanan sa pagbanabana sa panahon subay sa makuha nga mga datus, kini maoy gitumbok nga hinungdan nga tugma na ang mga ikapagawas nga panglantaw sa dagan sa panahon sa weather bureau dinhi sa Bohol.

Didto sa Kapihan sa PIA, gibutyag ni Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical Services Administration (PAG-ASA) Bohol weather forecaster Leonardo Samar, nga sa pagkabarug sa Doppler Radar sa Alburquerque, nakompleto ang kapasidad sa PAG-ASA Bohol nga makahatag sa tugma nga banabana sa kahimtang sa pananhon.

Ang Alburquerque Doppler Radar Station may maabut nga effective radius nga molanat sa 400 kilometros ug niini nga kalapdon, nagsaylo na kini sa mga susamang radar stations sa Samar, Cebu ug sa Hinatu-an Surigao.

Niini, ang Doppler radar makadetect sa pag-usab usab sa panahon pinaagi sa paglabay sa mga microwave frequencies samtang paminawon niini ang pagbalik sa gilabay nga signal.

Matud ni Samar, labing epektibo ang Doppler radar sa kalayoon nga 200 ngadto sa 230 kilometros diin kaya niini nga mahatag ang kakusogon sa uwan, dagway sa bagyo apil na ang lanat sa kabag-on sa panganod nga makapauwan.

Gikan sa Alburquerque radar station, kaya sa nahisgutang pasilidad ang pagsuhid sa panahon uibabaw sa kinatibuk-ang Bohol, lakip na ang kadagatan nga nagpalinot niini, matud sa PAG-ASA.

Gawas sa Doppler Radar sa PAG-ASA sa Alburquerque, may mga synoptic weather stations usab ang ahensya didto sa Panglao Inter national Airport, sa Biking sa Dauis ug sa Anda Bohol, mga pasilidad nga maghatag sa mas tukma nga hulagway sa dagan sa panahon.

Tungod niining mga moderno nga kahimanan, ubanan usab s amga automated weather stations nga gipabarug sa goberno, mas tataw na sa PAG-ASA ang paghatag sa hulagway sa panahon, labi na sa inadlaw nga uwan ug mga naghulga nga dautang panahon. (PIAbohol)

MAS DAGHANG MODERNONG EKIPO. Dala sa mas daghang ekipo karon kon itandi kaniadto, kaya na sa PAG-ASA ang paghatag sa mas haum nga banabana sa panahon, ug kaya na niini matumbok diin nga mga dapit ang may uwan, pagpanugdog ug pagpangilat, aron mas makabantay ang mga komunidad, matud ni weather forecaster Leonardo Samar (PIAbohol)

Direktang Japan charter flight nagdala 

og 163 ka mga turista sa Bohol

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Ang lalawigan sa Bohol nagtimaan sa usa ka mahinungdanong pag-uswag sa turismo sa pag-abot sa unang direktang Japan charter flight.

Mikabat sa 163 ka Japanese nga mga turista ang nangabot pinaagi sa Cebu Pacific flight 5J8811 gikan sa Narita International Airport paingon sa Bohol–Panglao International Airport niadtong Mayo 2, 2026.

Ang maong flight usa ka chartered service sa JTB Asia Pacific Corporation, gisuportahan sa mga stakeholders sa turismo ug sa Provincial Government sa Bohol.

Matud pa ni Provincial Tourism Officer Joanne M. Pinat nga ang labing unang direktang charter flight gikan sa Japan nahimong bahin sa ilang estratehikong paningkamot sa langyaw nga mga misyon sa negosyo aron mapalig-on ang global nga panagtambayayong sa turismo ug mapalapad ang pagkab-ot sa merkado.

Didugang niini nga kini nga chartered flight nag-signal sa nagbag-o nga pagsalig sa probinsya isip usa ka global nga destinasyon sa pagbiyahe.

Si Pinat nagkanayon nga niining panahon sa krisis ug lisud nga kompetisyon sa rehiyon, kining bug-os nga paglupad usa ka senyales sa nabag-o nga pagsalig sa merkado, usa ka lakang padulong sa mas taas nga kantidad sa turismo, ug estratehikong pagpahimutang sa Bohol isip usa ka globally connected, sustained destination.

Samtang si Gob. Erico Aristotle Aumentado nagpahayag og pagkamalaumon sa kalamboan, nga nagpasiugda sa kalig-on sa lokal nga sektor sa turismo.

“Nalipay kita sa kalamboan sa atong turismo sa Bohol nga bisan pa man sa kakulian sa ekonomiya apan padayon nga ang Probinsya sa Bohol usa sa mga gipili nga destinasyon sa atong mga turista mapa-local man o internasyonal busa aktibo gihapon ang atong turismo.” matud pa ni Aumentado.

Atol sa welcome reception, si Aumentado nakigtagbo sa Japanese Consul General sa Sugbo, Yudai Ueno, nga nagpasiugda sa mga paningkamot sa pagpalawom sa relasyon tali sa Bohol ug Japan.

Gibutyag ni Aumentado nga ang kagamhanang probinsiyal nakigtambayayong pag-ayo sa Abotiz InfraCapital, Department of Tourism, ug Department of Foreign Affairs sa pagsuhid sa ubang mga merkado sa mga international chartered flights paingon sa Bohol ug pagpagaan sa proseso sa ‘visa upon arrival’ nga gihangyo sa mga silingang nasod sa Asya. (ECB/PIA7-Bohol)

Ang pag-abot sa Cebu Pacific flight 5J8811 gikan sa Narita International Airport sa Bohol–Panglao International Airport niadtong Mayo 2, 2026, gisugat sa tradisyonal nga water cannon salute. (PGBh photo)

GSIS naglunsad og bike, e-mobility loan

aron mapagaan ang gasto sa pagbyahe

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Gilusad sa Government Service Insurance System (GSIS) niadtong Lunes ang bag-ong pasilidad sa pautang nga gitumong sa pagtabang sa mga miyembro nga makunhoran ang adlaw-adlaw nga gasto sa transportasyon pinaagi sa barato nga pag-access sa mga bisikleta ug mga aparato nga gipalihok gamit ang kuryente.

Ang Ginhawa Bike and E-Mobility Loan (GBEL) nagtugot sa mga kwalipikadong miyembro nga makahulam hangtod sa 100 porsyento sa kantidad sa unit, ubos sa ceiling nga P300,000, nga bayran sulod sa 36 ka bulan sa 5 porsyento nga tinuig nga interest rate, nga walay bayad sa serbisyo sa dihang maaprobahan.

Si GSIS President ug General Manager Wick Veloso miingon nga ang programa nagtanyag og praktikal nga solusyon alang sa mga trabahante sa gobyerno nga nangitag mas barato ug mas flexible nga mga kapilian sa pagbiyahe.

Matud pa nga kini nga programa maghatag sa mga miyembro og praktikal nga kapilian sa pagdumala sa ilang inadlaw nga gasto sa transportasyon.

Ang inisyatiba nagsuporta kang Presidente Ferdinand R. Marcos Jr. sa pagpasiugda sa mas dali nga kapuy-an ug accessible nga mga komunidad, nahiuyon sa Unified Package for Livelihood, Industry, Food, and Transport (UPLIFT).

Ang GSIS miingon nga ang bag-ong pasilidad nagsuporta sa ilang naunang GinhawaSolar Energy Loan (GSEL), nga nagtutok sa pagpaubos sa gasto sa elektrisidad sa panimalay, pinaagi sa paghatag og pinansyal nga tabang sa mga panginahanglanon sa transportasyon.

Apil sa programa mao ang mga bag-ong bisikleta ug lain-laing electric mobility units sama sa e-bikes, e-scooter, e-mopeds, cargo e-bikes, ug folding e-bikes.

Ang mga aplikasyon giproseso online pinaagi sa GSIS Touch app. (ECB/PIA7-Bohol)

Ang Ginhawa Bike and E-Mobility Loan (GBEL) gilusad sa GSIS niadtong Lunes aron matabangan ang mga empleyado sa estado nga makapalit og mga bisikleta ug mga gamit nga gipalihok pinaagi sa kuryente isip bahin sa nasudnon nga paningkamot aron makunhoran ang mga gasto sa adlaw-adlaw nga pagbyahe. (GSIS/PIA)

IRR sa Marine Wildlife Inter-action:

Magkuha una og CoC, sa dili pa

magmarine wildlife inter-action

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)—Walay makapasugod sa usa ka kalihukan sa turismo nga maglambigit sa kadagatan ug mga mananap niini kon walay huptan nga Certificate of Compliance gikan sa Buhatan sa gobernador.

Kini usa sa mga punto nga nalatid sa Implementing Rules and Regulations (IRR) sa Provincial Ordinance No. 2026-004 o ang sa Enhanced Sustainable Marine Wildlife Interaction Ordinance sa Bohol

Nahasukip sa Executve Order No 18 nga giluwatan ni Gobernadpor Erico Aristotle Aumentado, ang COC, kinahanglan usab nga pagmatud-an sa Bohol Provincial Environment Management Office human ang aplikante napamatud-an nga nagtamud sa Enhanced Sustainable Marine Wildlife Interaction Ordinance sa Bohol, ug sa iyang implementing rules and regulations.

Makuha lang usab ang COC human ang aplikante irekomendar sa Sustainable Wildlife Tourism Advisory Board pinaagi sa resolusyon human mahimo nila ang pagtuki kon nasubay bas a mga lagda, pagmonitor sa mga taho ug napamatud-an ang mga kasayuran nga gi-padayag.

Alang sa usa ka lungsod nga magpabukas sa Marine Wildlife Tourism Interaction Sites, gikinahanglan nga makamugna na usab og update nga Comprehensive Land Use Plan nga nag-apil sa Coastal Resource Management Plan, Coastal Zoning Ordinance ug Eco-tourism Management Plan samtang magpaseguro nga kini nga kalihukan ug mga plano, nahasubay sa Local Tourism development Plan.

Gawas pa niana, gikinahanglang ang marine wildlife interaction operators nga makakuhag Mayors o Business Permit human usab makapakita nga nahisakop sila sa pagsubay ug pagdumala sa Maritime Industry Authority (MARINA), Department of Tourism (DOT) ug uban nga mga ahensya nga nagtutok niini.

Ang lunsgod usab nga magpabukas ug magtugot sa Marine Wildlife Interaction kinahanglang may nabansay nga enforcement team nga maka-abag sa Department of Environment and Natural Resources, Philippine Coast Guard, PNP Maritime Group, BPEMO ug Bureau of Fisheries ang Aquatic Resources ug sa komunidad alang sa regular nga hiniusang operations.

Gikinahanglan usab sa operator nga may nahuptan nga sertipiko sa Marine Wildlife Interaction Guidelines, Basic Life Support, Water safety and Rescue (WASAR), Safety at Sea, DENR, BFAR, MARINA.

Importante usab nga ang operator makakuha og Environmental Compliance Certificate gikan sa DENR MGB, gawas pa sa rehistradong mga bangka, safety equipment, GPS, plano sa pagdumala sa mga turista ug insurance alang sa aksidente sa mga turista, tripulante ug mga tour guides. (PIAbohol)

DILI ABUSOHAN ANG GIPANGINABUHIAN. Tumong sa Ordinansa ug sa IRR niini nga kon may marine wildlife inter-action man nga mahitabo, kinahanglang protektado ug segurado nga walay grabeng epekto sa mga ihalas nga mananap, walay kadaut sa kalikopan ug nakasubay ang operators sa tanang mga lagda aron motunhay ang panginabuhian sa tanan. (PIABohol/TRIPS)

2 Exec Orders abig sa RE,

malungtarong kalikopan

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)—Sa tumong nga molungtad ang kalikopan sa Bohol nga maoy gihimong puhunan niini alang sa kalambu-an, duha ka mga orden ehekutibo ang gipagawas ni Gobernador Erico Aristotle Aumentado Abril, 13, 2026.

Pinaagi sa Executive Order No 15, napadayag na sa Bohol ang Implementing Rules and Regulations sa Provincial Ordinance No 2023-018 nga nagdeklara sa Bohol nga usa ka dapit nga higala sa kalikopan, ug limpyong enerhiya, samtang maghatag og pagpihig sa pag-ugmad sa renewable energy (RE) samtang maghatag og mga insentibo alang niini.

Gitumong kini aron, samtang nagbaklay ang Bohol ngadto sa kaugmaran, ang gamiton nga koryente enerhiya nga mopadagans a iyang mga makinarya, kadto lamang lnga limpyo, barato ug segurado nga makapatunhay sa kalikopan.

Gitutokan sa nahisgutan nga Executive Order ang mga tinubdan sa enerhiya nga naglangkob sa bio-mass, geothermal, hydro-power, ocean energy, run of the riover hydro, solar, wind energy ug uban pang hybrid systems ug mga bag-ong mogawas nga tinubdan sa renewable energy alang sa pagmugna og koryente.

Lain usab nga Executive Order No 16, series of 2026 ang nagmugna sa Technical working Group (TWG) aron maoy motimbang-timbang sa mga proyektong renewable energy sa Bohol ug ang pagpanday sa mekanismo alang sa pagpatuman sa lukop ug malahutayon nga dugukan sa pamuhunan sa limpyong enerhiya.

Ang nasampit nga mandu ni gobrnador Aumentado nagsukad usab sa Provincial Ordinance No 2023-018 o ang gitawag og Clean and Renewable Energy Code of Bohol nga nagmugna sa Bohol Renewable Energy Board (BREB).

Ang BREB usab nanginahanglan og TWG nga maoy mangunay sa paghimo sa makuti nga pagpanuki-duki ug pagtimbang-timbang sa unsay proyekto sa renewable energy nga may labing dako og ikatampo sa damgo sa Bohol apan may labing dyutay nga epekto sa kalikopan nga gipanumpaang panalipdan sa dali nga pagkadaut. (PIAbohol)

GIDAYEG SA DOE. Tungod sa labing unang ordinansa sa Renewable Energy, nalipay ang Department of Energy sa Bohol tungod sa local nga paningkamot nga mamahimong gawasnon kon suplay sa limpyong korente ang hisgutan. Atul sa ASEAN SOME dinhi sa Bohol, giabi-abi sa kagamhanang probinsyal ang DOE ug nga lider sa ASEAN, kinsa naghiusa sa mga paningkamo sa ekonomikanhong pag-ugmad sa rehiyon. (PIABohol/GO)

Kapolisan sa Bohol nakadawat og

P95-M nga kantidad sa mga ekipo

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Gitugyan sa Bohol Police Provincial Office (BPPO) ang kapin sa P95 milyones nga kantidad sa mobility ug information technology assets sa pagpanguna ni Police Regional Office 7 Acting Regional Director Arnold E. Abad atol sa iyang inaugural command visit sa probinsiya niadtong Lunes, Abril 27, 2026.

Ang pagbisita ug pagtugyan sa mga ekipo gidungan sa Traditional Monday flag-raising ug awarding ceremony nga gipangunahan ni Abad kauban si Bohol Gob. Erico Aristotle Aumentado ug Provincial Director Patricio C. Degay Jr.

Gitambungan usab kini sa mga local chief executives ug police commanders gikan sa nagkalain-laing mga lungsod.

Nakadawat ang BPPO og ICT equipment nga nagkantidad og P51.14 milyones, lakip na ang scanners, printers, biometric fingerprint devices, webcams nga adunay tripods, ug USB storage units nga gituyo aron mapausbaw ang administrative ug investigative operations.

Gawas niini, nakadawat usab ang BPPO og mobility assets nga nagkantidad og P44.69 milyones, nga naglangkob sa Toyota Hilux 4×4 patrol jeeps, Mitsubishi Triton carrier trucks, Toyota Innova, ug Honda dirt bikes.

Kini nga mga sakyanan gipang-apod-apod sa mga police stations sa tibuok probinsya, apil ang Baclayon, Panglao, Tubigon, Jagna, Loboc, Loon, ug uban pang lungsod, ingon man sa Tagbilaran City Police Station ug Bohol Tourist Police Unit.

Ang mga bag-ong kahimanan pormal nga gibendisyonan atol sa seremonyas ni Rev. Fr. Bernadine Jade Dionne Balite.

Sa iyang mensahe, si Abad nagkanayon nga ang inisyatiba nagpakita dili lamang sa pagpauswag sa kapabilidad kondili sa lig-on nga suporta sa institusyon gikan sa pamunoan sa PNP, pagsiguro nga ang mga personahe sa yuta nasangkapan aron matubag ang nag-uswag nga mga panginahanglanon sa seguridad.

Gi-awhag niya ang mga kawani sa pulisya nga magpabilin sa pasalig sa mga katungdanan sa pagpatuman sa balaod ug propesyonal nga integridad.

Ang mga opisyal nag-ingon nga ang pag-abot sa bag-ong mga ekipo gilauman nga makapauswag sa paglihok sa pulisya, kapabilidad sa pagtubag, ug kahusayan sa imbestigasyon sa probinsya.

Si Tagbilaran City Mayor Jane Yap nagpasalamat sa ‘perfect timing’ nga pagdawat sa 2 ka patrol cars ug nagpasalamat usab sa lig-on nga partnership sa PNP.

“Makatabang gyud kini dako sa mas lig-on ug mas paspas nga pagpatuman sa atong mga programa para sa peace, order, ug safety dinhi sa Tagbilaran,” matud pa ni Yap. (ECB/PIA7-Bohol)

Gitugyan ni (L-R) Police Regional Office 7 Acting Regional Director Arnold E. Abad atubangan ni Gob. Erico Aristotle C. Auemtando ngadto kang Bohol Police Provincial Office (BPPO) Provincial Director PCOL Patricio C. Degay Jr. ang seremonyal nga yawe sa sakyanan ug uban pang mga ekipo sa Kampo Dagohoy sa syudad sa Tagbilaran niadtong Lunes, Abril 27, 2026. Kinatibuk-ang P95 milyones nga kantidad sa mga ekipo and nadawat sa kapolisan sa Bohol. (PNP Bohol photo)

DOE mi-awhag sa mga konsumidor sa kuryente sa pag-apil

sa matag semana nga kalihokan sa pagdaginot sa kuryente

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Ang mga konsumidor sa kuryente mahimong makatabang sa pagdaginot sa kuryente aron matubag ang mga isyu sa suplay sa lana tungod sa panagbangi sa Middle East.

Kini pinaagi sa pag-apil sa usa ka oras nga Oras Natin sa Efficiency (ONE) gikan sa alas 8 hangtod sa alas 9 sa gabii nga nagsugod niadtong Sabado, Abril 25, 2026.

Kini nga sinemana nga kalihokan usa sa mga programa sa Department of Energy (DOE) nga gitumong sa pagpakunhod sa paggamit sa kuryente human sa pagkutlo sa mga ganansya gikan sa tinuig nga Earth Hour.

Si DOE Energy Utilization Management Bureau Director Patrick Aquino sa iyang pahayag nagkanayon nga sa kasamtangang kahimtang sa nasudnong emerhensya, ang ONE gitumong sa pagdasig sa katawhan nga mahimong kabahin sa solusyon.

Gidugang niini nga mga 145 ka megawatts ang nadaginot atol sa Earth Hour niadtong Marso 28, igo na nga mopaandar sa gibana-bana nga usa ka milyon ka mga panimalay.

Matud pa nga ang pagpalong ug pag-unplug sa mga appliances nga wala magamit dako nga tabang aron matubag ang wala kinahanglana nga paggamit.

Si Aquino nagpahayag og paglaum nga mas daghang konsumidor ang mosalmot sa sinemana nga kalihokan aron makatabang sa pagpakunhod sa konsumo.

Ang panginahanglan sa elektrisidad kasagarang motaas sa panahon sa ting-init, lakip na niining tuiga. (ECB/PIA7-Bohol)

Ang mga konsumidor sa kuryente mahimong makatabang sa pagdaginot sa kuryente aron matubag ang mga isyu sa suplay sa lana tungod sa panagbangi sa Middle East pinaagi sa pag-apil sa usa ka oras nga Oras Natin sa Efficiency (ONE) gikan sa alas 8 hangtod alas 9 sa gabii matag Sabado. (PIA)

79% tsansa nga ang El Nino

mabati sunod 2-3 ka buwan

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)—Sa labing ulahi nga kasayuran, anaa na sa 79 porsyento nga tsansa nga masinati ang El Nino phenomenon sulod sa sunod nga duha o tulo ka buwan.

Kini ang gibutyag ni Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical Services Administration (PAG-ASA) Bohol chief ug weather forecaster Leonardo Samar, didto sa Kapihan sa PIA.

Kini usab human gipagawas sa PAG-ASA ang El Nino alert niadtong Abril 22, dala sa namatikdan nga kahimtang sa panahon ilabi na sa gipanid-an nga El Nino Southern Oscillation (ENZO) sa central equatorial eastern Pacific.

Giisip nga oceanic indicator sa sagad nga masinati nga paghuwaw matag duha ngadto sa lima ka tuig, ang ENSO nagpakita sa anomaly sa temperature sa kadagatan.

PInaagi sa mamatikdan nga pagtaas sa kainiton sa dagat, mabanabana usab sa PAG-ASA ang kagrabehon sa moabut nga epekto niini nga gitawag og El Nino.

Kon ang pagtaas sa temperatura sa dagat anaa sa 0.5 ngadto sa 0.9. degress celsius, kini isipon nga hinay nge El Nino ug kasagaran matapos ang pagkawaya uwan sa pipila lamang ka buwan.

Apan kon ang pagsaka sa kainit sa temperature sa dagat, moabut na ngadto sa 1.5 o 2.0, isipon na ang epekto niini nga strong o very strong El Nino nga mahimong molanat sa pipila pa ka buwan.

Nunot niini, awhag sa PAG-asa ngadto sa mga Bol-anon, pangandaman samtang magpabiling magmonitor sa PAG-ASA aron magiyahan sa mga kasayuran nga angay mihibaw-an aron makahimo sa mas makinaadmanong desisyon. (PIAbohol)

Nameligrong berde nga pawikan nangitlog sa Panglao,

DENR nag-awhag sa publiko nga panalipdan

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Usa ka talagsaon ug makapadasig ang nadiskobrehan sa baybayon sa isla sa Panglao human gikumpirma sa Department of Environment and Natural Resources (DENR) Region 7–Bohol nga nangitlog ang usa ka endangered green sea turtle (Chelonia mydas) niadtong Sabado, Abril 25, 2026.

Nakit-an ang salaganan sa daplin sa baybayon atbang sa Henann Resort sa Barangay Tawala, usa ka lugar nga naila sa balikbalik nga kalihokan sa pawikan paingon sa Amorita Resort ug sa baybayon nga baryo sa Libaong.

Ang taho una nga gipaabot pinaagi sa local coordination channels ug sa ulahi gi-verify sa mga personahe gikan sa Panglao Island Protected Seascape (PIPS), Panglao Island Restoration and Rehabilitation Program (PIRRP), ug Philippine Coast Guard.

Ang mga awtoridad nag-ingon nga ang lokasyon nahimutang sulod sa usa ka giila nga nesting corridor, nga nagpasiugda sa ekolohikal nga importansya sa lungsod sa Panglao isip usa ka kritikal nga puy-anan sa marine wildlife.

Human sa kumpirmasyon, gisiguro dayon sa mga responder sa DENR ang lugar pinaagi sa pagbutang og temporaryo nga mga paagi sa pagpanalipod aron malikayan ang kasamok. Ang usa ka mas lig-on nga enclosure giandam aron masiguro ang kaluwasan sa salag.

Gitambagan usab ang nagdumala sa duol nga resort nga pakunhoran ang artipisyal nga suga, nga mahimong dili maayo nga magsalag sa mga pawikan ug mga pusa.

Ang DENR ug mga kaubang ahensya niini mopahigayon og regular nga pagmonitor, diin ang mga itlog gipaabot nga mapusa sulod sa 45 ngadto sa 70 ka adlaw. Ang gipataas nga proteksyon magpabilin sa lugar niining panahona aron masiguro ang luwas nga pagtungha sa mga pusa.

Sumala pa sa mga opisyal nga ang pagpangitlog usa ka positibong timailhan sa kahimsog sa coastal ecosystem sa Bohol ug gipasiugda ang panginahanglan sa kooperasyon sa publiko sa pagpanalipod sa lugar hangtod nga ang mga napusa makaabot sa dagat.

Ang mga green sea turtles giklasipikar nga nameligro sa International Union for Conservation of Nature, nag-atubang sa mga hulga gikan sa pagkawala sa puy-anan, pag-uswag sa kabaybayonan, polusyon, ilegal nga patigayon sa wildlife, ug pagbag-o sa klima. (ECB/PIA7-Bohol)

Nikabat sa 227 ka mga itlog sa pawikan nga nakit-an sa Hennan Premier Coast sa Alona, ​​Panglao niadtong Sabado, Abril 25, 2026, ang mabinantayon nga gibalhin sa usa ka lugar duol sa lugar nga gisalag-anan tungod sa mga hulga sa pagtaas sa lebel sa dagat ug kusog nga mga balud. Gi-awhag sa DENR ang mga residente, turista, ug stakeholders nga likayan ang pagsamok sa nesting area, likayan ang paggamit sa flash photography o hayag nga suga, hustong paglabay sa basura, ug pagtaho sa mga otoridad sa bisan unsang makita nga wildlife. (DENR photo)

MARINA naglugway og 3 ka bulan sa mga dokumento

sa seafarer nga apektado sa krisis sa Middle East

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Ang Maritime Industry Authority (MARINA) nihatag og tulo (3) ka bulan nga extension sa expired o mo-expire nga Seafarer's Record Books (SRBs), Seafarer's Identification and Record Books (SIRBs), ug Seafarer's Identity Documents (SIDs) alang sa mga Filipino seafarers nga nagpabilin sa barko nga naapektuhan sa nagkagrabe nga sitwasyon sa Middle East.

Ang extension naglangkob sa mga dokumento nga ma-expire sa o sa dili pa ang 30 Hunyo 2026 ug awtomatikong magamit nga wala kinahanglana ang indibidwal nga mga aplikasyon.

Naglihok ang MARINA aron mapagaan ang palas-onon sa mga seafarer nga nagpadayon sa pagserbisyo sa dagat sa ilawom sa lisud ug dili sigurado nga mga kahimtang, pagsiguro nga ang mga kinahanglanon nga dokumentaryo dili makadugang sa kaguol sa mga nalangan na sa pagsakay tungod sa mga kahimtang nga dili nila kontrolado.

Ang mga shipping company, shipowners, ug Licensed Manning Agencies (LMAs) kinahanglang i-report ang tanang covered cases ngadto sa MARINA pinaagi sa mds@marina.gov.ph.

Samtang, ang mga awtorisado nga mga representante sa kompanya o mga agalon sa barko kinahanglan nga mopirma sa tanan nga mga gisumite ug sundon ang gilatid nga pormat ubos sa Annex 1 sa MARINA Advisory No. 2026-21.

Gipasiugda ni MARINA Administrator Sonia Malaluan ang pagkadinalian ug pagtutok sa tawo sa tubag sa ahensya.

Matud pa niini nga may mga seafarer nga natanggong sa usa ka sitwasyon nga wala nila gipili, layo sa ilang mga pamilya ug dili sigurado kung kanus-a sila makapauli. Tungod niini, nilihok ang MARINA dili lamang isip usa ka regulator, apan isip usa ka gobyerno nga nagbarug uban nila sa ilang labing lisud nga mga higayon. Kini nga extension naghatag kanila ug luna sa pagginhawa ug nagpasalig kanila nga ang ahensya kauban nila sa matag lakang sa dalan.

Gipamatud-an pag-usab sa MARINA ang ilang pasalig sa pagpanalipod sa mga Filipino seafarer nga gipakatap sa tibuok kalibotan ug sa paspas nga pagtubag sa mga krisis nga makaapekto sa ilang kaluwasan, kaayohan, ug dignidad sa kadagatan. (ECB/PIA7-Bohol)

Ang Maritime Industry Authority (MARINA) nihatag niadtong Sabado, Abril 25, og tulo ka bulan nga extension sa mga importanteng dokumento isip tabang sa mga Filipino seafarer nga na-stranded sa mga barko tungod sa nagkagrabeng sitwasyon sa seguridad sa Middle East. (MARINA/PIA)

PCA gipalapdan pa ang medical benefits

alang sa mga mag-uuma og lubi sa Bohol

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Gipalapdan pa sa Philippine Coconut Authority (PCA) ang medical nga mga benepisyo sa mga mag-uuma og lubi sa lalawigan sa Bohol.

Kini human milagda og memorandum of agreement (MOA) ang PCA sa pagpanguna ni PCA-7 Regional Manager III Aurora Paquibot ug sa Holy Name University (HNU) Medical Center Inc. sa pagpanguna ni Fr. Lucio Pedro Dayag, SVD, Chief Executive Officer alang sa Hospitalization Assistance sa mga rehistradong mag-uuma og lubi ug ilang mga benipisyaryo sa Bohol niadtong Abril 23, 2026.

Mao na kini ang ikatulong tambalanan nga katambayayong sa PCA alang niining programa human nakalagda na usab sila kaniadto og MOA sa Gov. Celestino Gallares Memorial Medical Center (GCGMMC) ug Allied Care Experts (ACE) Medical Center.

Ang maong programa gibase sa Republic Act 11524 o Coconut Farmers & Industry Trust Fund (CFITF) ug ubos sa Coconut Farmers & Industry Development Plan (CFIDP) Hospitalization and Medical Care Program.

Matud pa ni PCA-Bohol Provincial Manager Jovencio Felisilda, tumong sa programa ang pagtabang sa mga mag-uuma og lubi sa ilang medical nga panginahanglan, lakip ang ilang legal dependents sama sa asawa, bana, common law partner, ug mga anak nga 21 anyos paubos o kung sobra pa, basta adunay medical nga panginahanglan.

Ang benepisyo sa hospitalization coverage naglangkob sa P40,000.00 alang sa confinement sa tambalanan, samtang adunay P5,000.00 post-confinement coverage o outpatient coverage.

Gitin-aw ni Felisilda nga dili cash ang ihatag apan ang PCA mohatag og guarantee letter nga direkta nga mobayad sa mga tambalanan o parmasya.

Ubos sa social protection program sa PCA, magpadayon usab ang mobile health services ug medical missions sa mga Geographically Isolated and Disadvantaged Areas (GIDA) sa Bohol.

Gidasig sa PCA ang mga mag-uuma og lubi sa pagparehistro sa National Coconut Farmers Registration System (NCFRS) pinaagi sa mga social workers sa PCA Provincial Offices. (ECB/PIA7-Bohol)

Gilagdaan nila (L-R) PCA-Bohol Provincial Manager Jovencio Felisilda, PCA-7 Regional Manager III Aurora Paquibot, Holy Name University Medical Center Inc. Chief Executive Officer Fr. Lucio Pedro Dayag, SVD, ug Holy Name University Medical Center Inc. Hospital Administrator Katherine Kaye Agonia ang Memorandum of Agreement (MOA) alang sa Hospitalization Assistance sa mga rehistradong mag-uuma og lubi ug ilang mga benipisyaryo sa lalawigan sa Bohol niadtong Abril 23. (PCA photo)

Mga trabahante sa gobyerno gidid-an sa pag-apil sa bisan

unsang matang sa sugal ubos sa updated nga polisiya

TAGBILARAN CITY, Bohol (PIA)--Ang tanang mga opisyal ug empleyado sa gobyerno dili na tugotan nga moapil sa bisan unsang matang sa sugal, sa personal o online, bisan unsa pa ang ilang lokasyon ug oras sa adlaw.

Ang CSC Resolution No. 2600111, nga gi-issue niadtong Enero 19 ug gipatik niadtong Abril 23 sa mga nag-unang pamantalaan magamit sa tanang mga trabahante sa gobyerno, lakip niadtong anaa sa serbisyo sa mga local government units, autonomous regional governments, state ug local universities and colleges, ug government-owned or -controlled corporations with original charters, gawas kon gihatag sa balaod. Moepekto kini 15 ka adlaw human kini mamantala sa Official Gazette o sa mga pamantalaan.

Base sa nakalatid sa resolusyon, ang pagsugal gihubit nga bisan unsang dula nga gidula alang sa salapi o bili diin ang resulta nagdepende sa bug-os o labaw sa tanan sa sulagma, o ang paggamit sa bisan unsang mekanikal nga himan o kahimanan aron matino nga sulagma ang mananaog o pildi sa salapi.

Ang gidili nga mga buhat nga giila sa CSC naglakip sa pagsulod o pagpabilin sa mga casino o balay sa sugal (lakip ang mga lisensyadong establisemento), land-based man o sea-based, lokal o sa gawas sa nasud; online nga sugal pinaagi sa online casino, e-bingo, e-sabong, ug bisan unsang internet-based betting; ug pag-organisar ug pag-apil sa bisan unsang ubang kalihokan sa sugal, tradisyonal man, dili pormal, pribado, sosyal, kultural, o bag-ong mitumaw.

Sumala sa CSC, ang presensya lamang sa mga lugar sa sugal usa ka paglapas, gawas kung ang opisyal o empleyado naghimo sa mga awtorisado nga opisyal nga katungdanan.

Ang mga dula nga gipahigayon alang lamang sa mga katuyoan sa charitable, civic, o public welfare nga mga katuyoan nagpabilin nga gitugotan, basta kini legal ug dili magmugna og dagway sa dili angay o panagsumpaki sa interes.

Aron masiguro ang pagsunod, ang CSC nagplano og klaro nga administratibong silot ubos sa 2025 Rules on Administrative Cases in the Civil Service. Ang unang paglapas mahimong silotan pinaagi sa pagbadlong; ikaduha, usa ka suspension; ug ikatulo, dismissal sa serbisyo. Namatikdan niini nga kini nga mga silot walay pagpihig sa dugang nga kriminal o sibil nga mga kaso nga mahimong ipasaka ubos sa kasamtangang mga balaod.

Ang mga paglapas mahimong i-report pinaagi sa CSC Contact Center ng Bayan o uban pang sistema sa referral sa reklamo. Gikumpirma sa Komisyon nga bisan ang wala mailhi nga mga taho iproseso subay sa naa na nga mga lagda. (ECB/PIA7-Bohol)

Ang Civil Service Commission (CSC) niisyu og Resolution No. 2600111, nga nagdili sa mga opisyal ug empleyado sa gobyerno sa pag-apil sa mga kalihokan sa sugal—sa personal man o online, ug bisan unsa pa ang lokasyon o oras. (CSC/PIA)